Şöyle bir konuşma tanıdık geliyor mu?
Ya da...
🎯 Tebrikler!
Muhtemelen bir whataboutism örneğiyle karşı karşıyasınız.
Türkçe'ye kabaca “Peki ya...?”, “Ama siz de...” veya “Ya o ne olacak?” yaklaşımı olarak çevirebileceğimiz whataboutism bir eleştiri veya soruya doğrudan cevap vermek yerine dikkati karşı tarafın davranışına, başka bir probleme veya farklı bir tutarsızlığa yönlendirme biçimidir.
Ve düşündüğümüzden çok daha sık yapıyoruz.
Whataboutism'in sihirli formülü 🪄
Formül oldukça basit;
1) Biri davranışımızla ilgili bir konu gündeme getirir.
2) Rahatsız oluruz.
3) Beynimiz savunma moduna geçer.
4) Ve o meşhur cümle gelir: “İyi de, peki ya...?”
Konuşmanın konusu bir anda değişir.
Artık ilk problemi tartışmıyoruzdur.
Başka bir problemi tartışmaya başlamışızdır.
İşte whataboutism'in iletişim açısından en kritik tarafı burada ortaya çıkar: Bir iddianın karşısına başka bir iddia koymak ilk iddiayı otomatik olarak geçersiz kılmaz.
İş hayatının küçük “Whataboutism” anları
Whataboutism'i çoğu zaman büyük politik tartışmalarla ilişkilendirsek de ofis hayatında da karşımıza çıkabilir.
📅 Performans görüşmesinde
“Son dönemde bazı deadline'larda zorlandığını görüyorum.”
❌ “Ama ekipte herkes deadline kaçırıyor.”
👥 Toplantıda
“Bu konuda ilgili ekipleri daha erken bilgilendirmemiz gerekiyordu.”
❌ “Ama onlar da bizi geçen projede bilgilendirmemişti.”
💬 Geri bildirim sırasında
“Bazen iletişim tarzının biraz sert algılanabildiğini fark ettim.”
❌ “Peki bana nasıl konuşulduğunu hiç düşündünüz mü?”
Buradaki ikinci konuların mutlaka yanlış olduğunu söyleyemeyiz.
Belki gerçekten diğer ekip de hata yaptı.
Belki gerçekten karşı tarafın iletişim tarzında da sorun var.
Ancak kritik ayrım şu: Diğer problemin varlığı şu anda konuştuğumuz problemi ortadan kaldırıyor mu?
Çoğu zaman hayır.
Peki neden bunu yapıyoruz?
Çünkü eleştiri alabilmek kolay değil.
Eleştiri bazen yalnızca yaptığımız davranışa değil, kimliğimize yönelik bir tehdit gibi algılanabilir.
Bu yüzden zihnimizde görünmez bir savunma mekanizması çalışabilir: “Ben yanlış yaptıysam sen de yaptın.”
Bu düşünce kısa süreliğine bizi rahatlatabilir.
Ancak iletişim açısından ciddi bir bedeli vardır: Sorumluluğu dağıtır.
Ve sorumluluk dağıldığında çözüm de bulanıklaşır.
Whataboutism ile meşru karşılaştırmayı karıştırmayalım
Burada önemli bir nüans var.
Her “Peki ya...?” sorusu whataboutism değildir.
Bazen karşılaştırmalar gerçekten gereklidir.
Örneğin bir çalışan şöyle diyebilir: “Bu performans kriterinin ekip genelinde aynı şekilde uygulandığını anlamak istiyorum.”
Bu meşru bir soru olabilir.
Çünkü konuşulan konunun tutarlılığı ve adaletiyle doğrudan ilişkilidir.
Problem karşılaştırmanın konuyu anlamak için değil, konudan kaçmak için kullanıldığı noktada başlar.
Kendimize şu küçük testi uygulayabiliriz: “Söylediğim şey mevcut soruyu cevaplıyor mu, yoksa başka bir tartışma mı açıyor?”
İkincisiyse radarımıza whataboutism düşmüş olabilir. 🚨
Liderler için daha tehlikeli olabilir
Whataboutism liderlik pozisyonlarında daha da hassas hale gelir.
Çünkü çalışan: “Ekipte iş yükünün adil dağılmadığını düşünüyorum” dediğinde liderin “ama geçen ay size ekstra kaynak verdik” demesi çalışanın gündeme getirdiği konuyu gerçekten cevaplamayabilir.
Bazen liderlik hemen savunmaya geçmek yerine şu üç kelimeyi söyleyebilmekle başlar: “Biraz daha anlat.”
Çünkü insanlar her zaman haklı çıkmak istemez.
Bazen sadece duyulmak ister.
Whataboutism geldiğinde ne yapabiliriz?
Konuşmayı küçük bir yöntemle yeniden raya oturtabiliriz;
1) Kabul et
“Evet, söylediğin konu da önemli.”
2) Park et
“Onu da ayrıca ele alalım.”
3) Geri dön
“Ama önce şu an konuştuğumuz konuyu tamamlayalım.”
Örneğin: “Diğer ekibin gecikmesini de ayrıca değerlendirmemiz gerekiyor. Ancak önce bizim teslimatımızın neden geciktiğini anlamak istiyorum.”
Sadece birkaç cümle.
Ama tartışmanın dinamiğini tamamen değiştirebilir.
“Ama sen de...” yerine ne söyleyebiliriz?
Bir sonraki geri bildirim görüşmenizde küçük bir deney yapabilirsiniz.
❌ “Ama...” yerine ✅ “Bunu anlıyorum.”
❌ “Peki ya siz?” yerine ✅ “Benim sorumluluğumdaki kısmı değerlendirelim.”
❌ “Herkes böyle yapıyor” yerine ✅ “Burada benim farklı yapabileceğim ne var?”
❌ “Geçen sefer siz de...” yerine ✅ “O konuyu da bunun ardından ayrıca konuşmak istiyorum.”
Bu küçük dil değişiklikleri savunmadan sorumluluğa, tartışmadan diyaloğa geçiş sağlayabilir.
Belki de en zor cümle: “Haklı olabilirsin”
Profesyonel olgunluğu büyük sunumlarda, etkileyici konuşmalarda veya güçlü argümanlarda arıyoruz.
Oysa bazen profesyonel olgunluk çok daha küçük bir anda ortaya çıkıyor:
Birisi bize eleştiri getirdiğinde...
Savunmaya geçmeden...
Karşı saldırıya başlamadan...
Son söz: “Peki ya...” demeden önce bir saniye
Whataboutism bize iletişimle ilgili önemli bir şeyi hatırlatıyor: Bir başkasının hatası bizim sorumluluğumuzu ortadan kaldırmıyor.
Bir dahaki sefere bir geri bildirim aldığınızda zihninizden şu cümle geçerse: “İyi de, ya sen...?”
Belki bir saniyeliğine durmakta fayda var.
Derin bir nefes.
Ve kendimize tek bir soru: “Şu anda cevap mı veriyorum, yoksa kendimi mi savunuyorum?”
Çünkü bazen iletişimde kazanılması gereken şey tartışma değil, anlayıştır.
Ve belki de profesyonel olgunluğun en güçlü göstergelerinden biri: “Ama sen de...” diyebilecek durumdayken önce kendi payımıza bakabilmektir. 🪞
