Kirkpatrick modeli vs. Phillips ROI modeli: Eğitimin etkisini ölçüyor muyuz, yoksa sadece katılımı mı?

Kurumsal eğitimlerin ardından sıkça duyduğumuz bir soru vardır: "Eğitim nasıldı?"

Katılımcılar memnun kaldı mı?

Eğitmen başarılı mıydı?

İçerik beğenildi mi?

Elbette bunlar önemli sorular. Ancak iş dünyasında asıl kritik soru farklı olabilir: "Bu eğitim gerçekten bir fark yarattı mı?"

Daha da önemlisi: "Yapılan eğitim yatırımının geri dönüşü ne oldu?"

İşte eğitim ve gelişim dünyasının en çok konuşulan iki yaklaşımı burada devreye giriyor:

📊 Kirkpatrick modeli

💰 Phillips ROI modeli

Her ikisi de eğitimin etkisini ölçmeye odaklanıyor. Ancak biri "etkiyi", diğeri ise "yatırım getirisini" daha görünür hale getirmeyi amaçlıyor.

Kirkpatrick modeli: Etkiyi katman katman anlamak

Donald Kirkpatrick tarafından geliştirilen bu model eğitim değerlendirme dünyasının en bilinen yaklaşımlarından biridir.

Temel soru şudur: Eğitim sonrasında ne değişti?

Model dört seviyeden oluşur.

Seviye 1: Reaction (tepki)

Katılımcılar eğitimi nasıl değerlendirdi?

• Beğendiler mi?
• Faydalı buldular mı?
• İçerik ihtiyaçlarına uygun muydu?

Bu seviye en sık kullanılan ölçüm alanıdır.

Ancak tek başına bir şeyin öğrenildiğini veya uygulandığını göstermez.

Seviye 2: Learning (öğrenme)

Katılımcılar gerçekten ne öğrendi?

Örneğin:

✅ Yeni bilgi kazandılar mı?

✅ Yeni beceriler geliştirdiler mi?

✅ Farkındalık oluştu mu?

Seviye 3: Behavior (davranış)

Belki de en kritik seviyelerden biridir.

Çünkü soru artık şudur: Öğrenilenler iş başında uygulanıyor mu?

Bir liderlik eğitimi aldığını düşünelim.

Katılımcı eğitimden memnun olabilir.

Bilgi testini geçmiş olabilir.

Ama yöneticilik davranışları değişmediğinde gerçek etki sınırlı kalacaktır.

Seviye 4: Results (sonuçlar)

Artık organizasyonel sonuçlara bakılır.

Örneğin:

• Verimlilik artışı
• Hata oranlarının düşmesi
• Müşteri memnuniyeti
• Satış performansı
• Çalışan bağlılığı

Bu noktada eğitim ile iş sonuçları arasında ilişki kurulmaya çalışılır.

Phillips ROI modeli: Bir adım daha ileri

Jack Phillips Kirkpatrick modelini temel aldı ve oldukça güçlü bir soru ekledi: "Bu yatırım finansal olarak ne kazandırdı?"

Böylece modele beşinci seviye eklendi.

Seviye 5: ROI (Return on investment)

Bu seviyede eğitimin finansal değeri hesaplanır.

Örneğin:

Bir eğitim programının maliyeti: 💰 500.000 TL

Eğitim sonrası sağlanan tasarruf ve performans kazanımları: 💰 1.500.000 TL

ROI hesabı: ((1.500.000 - 500.000) / 500.000) x 100 = %200 ROI

Bu yaklaşım eğitim ekiplerine iş dünyasının dilinde konuşma fırsatı sunar.

Çünkü yöneticiler çoğu zaman şunu duymak ister: "Bu yatırım bize ne kazandırdı?"

Asıl fark nerede?

İki modelin amacı aslında benzerdir.

Ancak odak noktaları farklıdır.

Kirkpatrick soruyor:

✅ İnsanlar ne hissetti?

✅ Ne öğrendi?

✅ Ne uyguladı?

✅ Ne sonuç aldı?

Phillips soruyor:

✅ Bunların organizasyona finansal katkısı ne oldu?

Eğitim dünyasında hangisi daha değerli?

Aslında çoğu zaman bu bir tercih meselesi değil.

Bir tamamlayıcılık meselesi.

Kirkpatrick bize hikayeyi anlatır.

Phillips ise hikayenin finansal değerini gösterir.

Örneğin bir liderlik programında:

• Katılımcı memnuniyeti artabilir.
• Liderlik becerileri gelişebilir.
• Çalışan bağlılığı yükselebilir.

Bunları Kirkpatrick ile ölçebiliriz.

Ancak bağlılıktaki yükselişin devir oranına, işe alım maliyetlerine veya verimliliğe etkisini göstermek istiyorsak Phillips yaklaşımı devreye girer.

Yapay zeka ve veri çağında yeni bir dönem

Eskiden eğitim etkisini ölçmek oldukça zordu.

Bugün ise:

📈 İnsan analitiği,

📊 performans verileri,

🤖 yapay zeka destekli öğrenme platformları,

📉 yetkinlik analizleri sayesinde etkileri daha görünür hale geliyor.

Bu nedenle gelecekte başarılı L&D ekipleri yalnızca eğitim tasarlayanlar değil; etkiyi ve değeri ölçebilenler olacak gibi görünüyor.

Eğitim profesyonelleri için büyük soru

Belki de kendimize şu soruyu sormalıyız: Başarılı bir eğitim programı insanların sevdiği eğitim mi? Yoksa organizasyonel sonuç yaratan eğitim mi?

Belki de cevap ikisidir.

Çünkü etkili öğrenme hem insanlara değer katmalı hem de iş sonuçlarına katkı sağlamalıdır.

Son söz

Kirkpatrick ve Phillips modelleri bize önemli bir hatırlatma yapıyor: Eğitimin değeri yalnızca sınıfta yaşananlarla ölçülmez.

Asıl değer; öğrenmenin davranışa, davranışın performansa, performansın da iş sonuçlarına dönüşmesiyle ortaya çıkar.

Ve belki de günümüz öğrenme dünyasının en önemli sorusu şudur:

💭 Bir eğitimin başarılı olduğunu nasıl anlıyoruz? Katılımcılar mutlu olduğunda mı, yoksa organizasyon daha güçlü hale geldiğinde mi? 🚀