Büyük İtalya turundan geriye kalanlar... (Part 1)

Pandemi döneminden bu yana yurtdışı kültür turlarına ara vermiştim. Nihayet kararlı bir tutum sergileyerek sonbaharın başlamasıyla birlikte İtalya gezisine çıktım. 2013 yılından sonra İtalya'ya 2. gidişim oluyor. İstanbul'dan sabahın erken saatlerinde kalkan uçağımız ile tura katılan 45 kişiyle ilk durağımız Güney İtalya'nın Napoli şehri oldu. Soluğu Pompei antik kentinde aldık. Pompei şehri M. S. 79. yılında Vezüv yanardağının patlaması sonucunda 18. yüz yıla kadar 7 metre toprağın altında kalmış. Kazılar sonrası ortaya çıkan evleri, sarayları ve taşlaşmış insanları görme fırsatı bulduğumuz Pompei'de büyük amfitiyatro etkileyiciydi. Bayıltıcı güneşin altında rehberimizin müstehcen kelimeleri kullanmaktan kaçınması (örn. genel ev, cinsel organlar) komik anlara sahne oldu. Pizza Margerita'nın çıkış noktası olarak kabul edilen Napoli'de öğle yemeği için oturduğumuz restorandaki garsonun kaba davranışları bizim masadakileri çileden çıkardı.

Buradan panoramik şehir turu için Napoli'nin merkezine doğru yolculuğumuz devam etti. Meydan ve çevresinde bulunan eserlerin korunmuş olması ve binaların estetiği görülmeye değerdi. Şehrin denize bakan tarafında insanların küçük tekneler ve çakıl taşlar üzerinde güneşlenmesi ilgi çekiciydi. İstanbul'da alıştığımız tablo olan Afrikalı - ekmeğinin peşinde olan - seyyar satıcılar burada da karşımıza fazlasıyla çıktı. Çarşıda hızlı atıştırmalık amaçlı sıklıkla ayak üstü pizzacı ve pastane geleneği gözlerden kaçmadı. Bir de o gün meydanda kurulan geniş alanda "Liberato" adlı şarkıcının konseri öncesinde gençler saatler öncesinden aylak aylak beklemeye başlamışlardı. Konser vaktine kalmadan bizler ilk gecemizi geçirmek üzere Roma'daki otelimize çoktan yol almıştık.

Napoli değerlendirmem; 6,5 /10

Psikolojik şiddetin türleri

Çalıştığım şirkette DEI (çeşitlilik, eşitlik & kapsayıcılık) hedeflerini hayata geçirmek için bir çok proje grubu oluşmuş durumda. Bunlardan biri olan "Ev içi şiddeti önleme prosedürü" oluşturmayı ve şirket olarak bu durumla karşılaşan çalışan arkadaşımızı destekleyecek uygulamaları belirlemeyi amaçlayan inisiyatifte yer alıyorum. Şiddetin beş türünden biri olan psikolojik şiddetle ilgili son dönemlerde ortayan atılan belli davranışları simgeleyen kavramlar hayatımıza girdi. Geçenlerde İK ekibi olarak Kıbrıs bölüm birlikteliğimizde denizde arkadaşlarla dönen muhabbetlerden biri de bu konu olunca bu haftaki yazının içeriği kendiliğinden şekillenmiş oldu.

• Ghosting (hayalet davranışı): Hoşlandığını her haliyle belli eden kişinin birden ortadan kaybolması durumu. Ortada bir ayrılık konuşması yoktur. Ama birden iletişimi keser, telefonlarınıza, mesajlarınıza cevap vermez. Böylece ayrılık konuşması yükünü size bırakırlar.

• Love bombing (aşk bombardımanı): Daha ikinci buluşmada size ne kadar aşık olduğunu söyleyen, aşırı ilgi gösteren ama bir süre sonra bu ilgiyi kaybeden kişinin davranışı. Siz onun aşkı altında ezilirsiniz, hatta aynı şekilde karşılık veremediğiniz için kendinizi kötü hissedersiniz.

• Zombieing (hortlama): Bir anda ortadan kaybolan sevgilinin bir anda ortaya çıkıp sizinle iletişim kurması. Kafanız karışır, hayatınız allak bullak olur. Tam düzeldim derken yeniden o sıkıntıları yaşamaya başlarsınız.

• Stashing (saklama): Sevgiliniz sizi gizliyor. Sizinle genellikle evde ya da ücra köşelerde buluşuyor. Bu davranış sakladığı bir şeyler olduğunu gösterir. Ya hayatında başka biri vardır ya da size bugüne kadar söylediği her şey yalandır.

• Benching (kenarda tutma): Sosyal medyadan mesajlaştığınız kişinin bir türlü görüşmeye yanaşmaması. Çünkü aslında o başkalarıyla görüşüyordur ama sizin de ilginizi diri tutarak kenarda bekletiyordur. Diğer görüşmeleri bittiğinde sizi oyuna sokacaktır.

• Breadcrumbing (yemleme): Sizinle flört edip hoş jestler yapan ancak buluştuktan sonra bir hafta aramayan, mesajlarına cevap vermeyen ama bir süre sonra yine ortaya çıkıp aynı jestleri yapan kişinin davranışı. Kişi sizin duygularınızla oynuyor ama kendisi gününü gün ediyor.

• Cushioning (tamponlama): İlişkisi olan ya da evli kişilerin bunu açık açık söyleyerek başkalarıyla ilişki yaşama durumu. Bunu çoğunlukla egolarını tatmin için yaparlar. İlişkileri biterse sizi de bir seçenek olarak düşünürler ama çoğunlukla o ilişkileri bitmeden sizden ayrılırlar.

• Haunting (musallat olma): Eski sevgilinizin ya da siz ilişki yaşadığınızı düşünürken birden ortadan kaybolan o sinsi kişinin sizi stalk’a alması durumunu yansıtıyor. Sosyal medyadaki fotoğraflarınızı beğenip, story’lerinizi izlemesi söz konusu. Bunu da sıklıkla yapıp size rahatsızlık veriyor.

• Mansplaining (erkek söylemi): Erkek söylemi adını taşısa da kadınlar tarafından da uygulanan bir şiddet türü. Karşısındaki kişiyi küçük gören, yeteneklerini küçümseyen, sürekli kendisini öven, böbürlenen kişinin davranışı.

• Gaslighting (akıl karıştırma): Bireyin kendi akıl sağlığını sorgulayıp irdelemeye iten bir şiddet türü. En basiti sevgilinizin sizi aldattığından şüpheleniyorsunuz ama o size sürekli “paranoyaksın” diyor. Yani suçlu kendileriyken size suçlu hissettirip bir de özür diletebilirler.

• Jealousing (kıskançlık): Aşırı kıskançlık gösterip sonra da bunu “seni çok seviyorum, o yüzden kıskancım” cümlesiyle aklamaya çalışma davranışı. Oysa o sizi değil, kendini çok sevdiğinden bu kadar kıskanç.

• Lying (yalancılık): Başta sizi elde etmek için söylediği yalanlar bir süre sonra sizi elde tutmak için de devam edecektir. Yalanlarına kendileri de inanmaktadır ve yalan söylerken sizin yaşayacağınız psikolojik durumu asla önemsemezler.

Kıbrıs bölüm birlikteliğimizden akılda kalanlar...

Girne sokaklarındaki Ertan marketin alkol stoğunu eritenler, takım aktivitesinde yere düşenler ve fotolar / videolarda şebeklik yapanlar, çocukluk fotolarını quiz game için paylaşıp ortama renk katanlar, dans pistinde kurtlarını dökenler, eğlence kulübünün önünde kadın-erkek eşitliği nedeniyle beklemek zorunda kalan beyefendiler, otelin casino'sunda akşamı sabah yapanlar, Kapalı Maraş gezisine gitmeyip de sosyal medyada oradaydık süsü verenler... :)

İK ekibi olarak yıl boyunca merakla beklenen bölüm birlikteliğimiz için nihayet bu hafta vakit gelip çatmıştı. Durağımız yavru vatan Kıbrıs'tı. Uykusuz ilk gece hem İstanbul, hem Aksaray ekiplerimiz için havalimanı transferiyle başladı. Benim içerisinde bulunduğum servis mini bir Avrupa Yakası turu yaptı, listede ismi geçen 10. arkadaşımızı da sonunda alabildikten sonra Sabiha Gökçen'in yolunu tutabildik. Şoförümüz ara ara söylenip durdu, neyse ki sinir krizine dönüşmeden önce bizi ulaştırdı. Uçakta yanında ve arkasında oturduğum arkadaşlarımı ne kadar uyanık tutmaya çalışsam da uyumak için sanki ant içmişlerdi, beni de pes ettirdiler. İstanbul kafilesi olarak Aksaray ekibinden 1 saat önce Kıbrıs'a ulaşmanın avantajıyla soluğu Girne'nin merkezinde aldık. Hedef alkol / sigara / peynir alışverişiydi, Ertan market bizim tarafımızdan kuşatıldı. 

Akabinde Lord's Palace otelinin enfes mutfağından çıkan lezzetlerle açık büfede kazınan midelerimizi bayram ettirdikten sonra odalarımıza yerleştik. Saatler 16'yi gösterdiğinde 10 ekip halinde "Hazine avı" takım aktivitesiyle tüm tesisi keşfettik, yaratıcılığımızı sergiledik, yarışırken eğlendik ve bu anları videolarla / fotolarla unutulmaz kıldık. Business içerikli kısımda ekip çalışması şeklinde ChatGPT'ye odaklandık ve işimizde / İK aktivitelerinde kullanım alanlarını tartıştık. Akşam yemeği sonrası beach bar alanında kah oyun havaları, kah 90'lar pop eşliğinde pistimiz boş kalmadı. Gecenin yıldızı Saim hocamdı. :) Tabi içki beraberinde su gibi aktı. Yetmez diyenler soluğu yanı başımızda Girne'nin seçkin eğlence mekanı "Odyssey Club" içerisinde aldı. Gece ilerledikçe tıklım tıklım dolan mekanda DJ performansı ve dansçı kadınlar eğlencenin dozunu bir an bile düşürmediler. After party ekibi olarak hızımızı alamadık ve otelin casino'sunda bir tur şansımızı zorladık. Gece saat 2.45 olmasına rağmen burada o anda ne çok tanıdık yüzle karşılaştık, makineler karşısında ve masalarda gece mesaisi vardı.

Ertesi gün ver elini serbest zaman... Dileyenler güneşli havada otelin havuzunda, plajda ve denizde takıldılar, isteyenler rehber eşliğinde hayalet şehir Kapalı Maraş'a hareket ettiler, bazıları da Girne çarşısında turladılar. "Eat & play & relax" mottosunun hakkını veren bir bölüm birlikteliğimiz daha geride kaldı. 2024 için şimdiden geri sayıma geçildi... 

 

Beyaz yaka trendleri (Part 3)

• Career cushioning (kariyer yastıklama): "Cushioning" kavramı daha çok romantik ilişkilerde kullanılan, kişinin olası bir ayrılığın potansiyel darbesini yumuşatmak için bu ayrılık öncesinde diğer seçenekleri değerlendirdiği bir flört stratejisi olarak ifade ediliyor. Sektörünüzdeki olumsuz gidişat nedeniyle işten çıkarmalar yoğunsa, mevcut iş yerinizden veya rolünüzden memnun değilseniz ya da tükenmişlik sendromu ile baş ediyor ancak işinizden hemen ayrılamıyorsanız, kariyer yastıklama yapmayı düşünebilirsiniz. Bir çok insan tarafından kariyer yastıklama ahlaki açıdan gri bir alan olarak kabul edilebilir. Kariyer yastıklamayı iş arkadaşlarınıza duyurarak yapmamakta fayda var. Ancak kimse kendiniz adına bir B planı yaptığınız için sizi yargılama hakkına sahip değil. İstikrarsız bir ekonomide yaşamak buna uyum sağlamayı da beraberinde getiriyor. Kendinize uygun başka bir iş bulduğunuzda koşullar doğrultusunda bahsi geçen işi dilerseniz kabul etmeyebilirsiniz.

• Rage applying (öfkeyle iş başvurusu yapma): Çalışanın mevcut kurumundaki rolü veya durumundan duyduğu hayal kırıklığı nedeniyle ani olarak iş başvurusunda bulunmasını içeren bir eğilimi anlatıyor.

• Shift shock / New hire's remorse (yeni çalışan pişmanlığı): Yeni başlayan bir çalışanın işin beklenenden farklı olması veya kendisi için uygun olmaması sebebiyle işi kabul etmekten pişmanlık duyması durumunda ortaya çıkıyor.

• Bare minimum monday (asgari pazartesi): İsminden de anlaşılacağı üzere yeni çalışma haftasından hemen önce, pazar günü yaşanan stresi hafifletmek için pazartesi günleri asgari miktarda iş yapmayı anlatıyor. Bu şekilde belleklerimize kazınan pazartesi sendromunun önüne geçilmesi amaçlanıyor.

• Great breakup: Kadın liderlerin, destek eksikliği, ücret eşitsizliği, ayrımcılık ve iş-yaşam dengesi gibi çeşitli nedenlerle üst düzey rollerini terk etme eğilimlerindeki artış trendini ifade ediyor.

• The big stay: Çalışanların mevcut işlerinde uzun süre kalma eğilimini yansıtıyor.

• Hustle culture: Kişinin sürekli çalışma isteğini ve çalışmadığında kendini suçlu hissetme durumunu vurguluyor. Çalışanların kariyerlerinde ilerlemek için normal mesai saatlerinden daha fazla çalışması gerektiği zihniyetini ifade ediyor.

• Mattering: Çalışanın değerli, başkalarının yaşamında önemli ve olayları etkileme gücüne sahip olduğunu hissetme olarak algılanıyor.

Beyaz yaka trendleri (Part 2)

• Worktok: Artık çalışanlar iş yerlerine dair şikayetlerini yüz yüze buluşmalar yerine TikTok uygulamasında #Worktok etiketi ile eğlenceli bir şekilde paylaşmaya başladı. Çalışanların şirket kültürüne mesaj niteliği taşıyan bu gönderiler şimdiye kadar yarım milyarı aşkın görüntüleme aldı. #Worktok etiketi yavaş yavaş binlerce çalışanı kendine çekiyor.

• Quittok: Z kuşağının başını çektiği yeni bir akım olan ve günden güne büyüyen Quittok, TikTok'ta canlı yayın yoluyla işten istifa etmek anlamına geliyor. Bazı çalışanlar ofisten, bazıları da evden canlı yayınlarla işi bıraktığını açıklıyor ve bu videolar sosyal medyada milyonlarca kez görüntüleniyor. Çalışma şartlarından memnun olmayan ya da mobbing'e maruz kalan bireyler videolarında yüksek sesle istifa etmeyi tercih ediyorlar. Bu trend 2021 yılında McDonald's çalışanlarından oluşan bir ekibin tamamının istifa edip bununla ilgili bir gönderi yayınlamasıyla başladı. Bu video 16 milyondan fazla görüntülenme elde etti. Çoğu garip ve komik olan bu videolar bugünlerde oldukça popüler hale geldi. Öyle ki #Quittok etiketinin TikTok'ta 40 milyondan fazla görüntülenmesi var.

• Lazy girl job: Sosyal medya son günlerde tembel kız işi kavramını konuşmaya başladı. Gabrielle Judge isimli influencer TikTok'ta viral olan videosunda bu terimi; genellikle beyaz yakalı, uzaktan yapılabilen, esnek çalışma imkanları sunan, kolay ve düşük stresli ama yüksek kazançlı işler olarak tanımlıyor. Bu kavram özellikle iş dünyasındaki acelecilik kültürüne, büyük istifa dalgasına ve işci sömürüsüne yanıt olarak meydan okuma amaçlı ortaya atıldı.

Beyaz yaka trendleri (Part 1)

Son yıllarda Z kuşağının iş dünyasında varlığını hissetirmeye başlaması, pandemi dönemiyle birlikte uzaktan / esnek çalışmanın norm haline gelmesi ve sosyal medyanın yarattığı etki sayesinde beyaz yakalılar cephesinde popülerleşen kavramlar hayatımıza girdi. Burada oluşan davranışları içeren trendleri merak ediyorsanız başlayalım;

• Sessiz istifa (quiet quitting): Quiet dalgası içerisinde başı çeken bu yaklaşım, çalışanların işlerinin sadece asgari gereksinimleri yerine getirmesi ve bunun dışında daha fazla zaman, çaba veya coşku göstermemesi anlamını taşıyor. "Kendini koru ve maaşın kadar çalış" mottosuyla kariyer yorgunları ile özellikle genç çalışanlar arasında yaygın hale gelen bir hareket. Bu isim aslında bir çalışma miktarını anlatıyor: "İşten çıkarılmayacak kadar çalışmak, ne fazlası ne eksiği." Sessiz istifa çalışanları, işe verdikleri normalin üzerindeki değerin hayatı ıskalamaya değmeyeceği kanaatindeler. Sessiz istifanın nedenleri arasında tükenmişlik sendromu, iş yerinde hakettiği değeri görememek, çalışma koşullarının yetersiz olması, maaş / prim ve yan hakların yetersizliği, mobbing gibi unsurlar bulunuyor. Harvard Business Review'e göre asıl problem, çalışanın tembelliğinden veya isteksizliğinden ziyade yöneticinin çalışanlarla bağ kurma becerisine dayanıyor.

• Sessiz işten çıkarma (quiet firing): Bir çalışanın eninde sonunda işi bırakmasına neden olacak şekilde, kasıtlı olarak ideal olmayan bir çalışma ortamı yaratılması şeklinde tanımlanıyor. Burada toksik yöneticiler, bir çalışanı işten çıkarmakla birlikte gelen finansal, psikolojik ve benzeri sorumluluklardan kaçınmak adına uzun yıllardır sessiz işten çıkarma yöntemine başvuruyorlar. Bu duruma en sık rastlayan kişiler genellikle performans düşüklüğü yaşayan çalışanlar oluyor. Liderliğe ve gelişim fırsatlarına erişiminin engellenmesi, verilen sorumlulukların azaltılması ve hatta pozisyonunun düşürülmesi gibi pek çok davranış çalışanların söz konusu kurumda bir gelecek görememesine neden olabiliyor ve sonucunda onları işten ayrılmaya itebiliyor.

• Sessiz işe alma (quiet hiring): İşverenlerin yeni bir çalışan işe almadan iş yerindeki ihtiyaçları veya boşlukları doldurmaya çalışmalarını, genellikle mevcut çalışanlardan aynı ücret karşılığında daha fazla iş yapmalarını istemelerini anlatıyor.

• Sessiz terfi (quiet promotion): İşverenlerin çalışanlara karşılığında uygun bir unvan değişikliği ve ücret artışı hayata geçirmeden ek sorumluluklar vermeyi kapsıyor. Bu davranış ilgili çalışanları ihmal edilmiş ve takdirden yoksun bırakılmış şekilde hissetiriyor.  

• Sessiz kısıtlama: Çalışanların iş arkadaşlarının kariyerleri ve performansları üzerinde olumsuz etki yaratmak amacıyla iş konusunda doğru bilgi sağlayacakken tercih etmemeyi, bilgileri saklamayı ifade ediyor. Sessiz kısıtlamanın pandemi ile birlikte hayatımızda kalıcı bir yer edinen evden çalışma ve hibrit çalışmanın bir ürünü olduğu düşünülüyor. Başarısız oryantasyon süreçleri, çalışanların takım olduklarını hissedememeleri gibi altta yatan sebepler sıralanıyor. Araştırmaya katılan kuşaklar incelendiğinde içerisinde Z nesli çalışanları %77 oranıyla sessiz kısıtlama yapma olasılığı en yüksek olan kuşak oldu.

Takımlar için metotlar (Part 34) - KISS metodu

Amaç: Belirli zaman dilimindeki aksiyonlar veya bir projenin deneyim paylaşımı eşliğinde gözden geçirilmesi

Akış: Katılımcılar bu metotla birlikte dört farklı kategoriyi ele alırlar;

• Keep: Kriz esnasında fayda sağlayan hangi unsurları korumamız / devam ettirmemiz gerekir?
• Improve: Hangi faktörleri biraz daha iyileştirmemiz / geliştirmemiz etkili olur?
• Start: Hali hazırda var olmayan nelere gelecekte ihtiyaç duyarız?
• Stop: Gelecekte neleri yapmasak faydalı olur? 

Akılda kalsın: KISS yaklaşımı sayesinde edinilen iç görüleri gözönünde bulundurarak gelecek odaklı bir yol haritası çizilir. Bu metodun özellikle 4L retrospektif yöntemiyle entegre kullanılması tavsiye edilir. KISS tekniğinin etki yaratması açısından fasilitatör aracılığıyla soruların çok somut yönlendirilmesi gerekir. 

Araçlar: Kartlar, kalemler; alternatif olarak flipchart veya whiteboard

Takımlar için metotlar (Part 33) - Kill a stupid rule

Amaç: Gereksiz kurallar ve süreç adımlarının (israflar) bulunup ortadan kaldırılması

Akış: Bu metot hem ekip içerisinde hem de tüm departmanı kapsayacak biçimde hayata geçirilebilir. Katılımcılar ilgili sorular hakkında düşüncelerini yansıtabilirler; Günlük rutininde hangi kurallar seni rahatsız ediyor ve kızdırıyor? İmkanın olsa bu kuralların hangilerini iptal edersin? Moderatör gündeme gelen "aptal kuralları" kartlar eşliğinde toplar ve bir matrise yansıtır.

İlk etapta sağ üst köşede yer alan 1-2 kural tercih edilip lağvedilir. Zaman içerisinde farklı seanslar eşliğinde bu kutudaki tüm kurallar devre dışı bırakılır. Sol üst kutuda yer alan maddeler hızlı kazanımları ifade ederken sol alt kısımda bulunan içerikler dikkate alınmayabilir.  Sağ alt kutuda konumlandırılan kurallarla ilgili olası aksiyonlar ertelenebilir.  

Akılda kalsın: Değişimin içselleştirilmesi / sahiplenilmesi açısından kuralların katılımcıların etki alanında bulunması gerekir. 

Araçlar: Kartlar, kalemler, flipchart veya whiteboard

Takımlar için metotlar (Part 32) - Sinematik

Amaç: Ekipteki son dönemlerin film isimleriyle ele alınması

Akış: Burada hem basit, hem de eğlenceli bir yöntemden bahsetmek mümkün. Tüm ekip üyelerinden son haftaları veya son projeyi hangi filmle eşleştirdiklerini öğrenmek istiyoruz. Bu doğrultuda katılımcıların yaratıcı düşüncelerini teşvik etmek amaçlı moderatör bazı filmlerin afişlerini görsel olarak sunabilir. Bir katılımcı kendi tercih ettiği filmi gündeme getirdiğinde ona şunları sormakta yarar var; Niçin bu film başlığını tercih ettin? Bu filmde kendisi hangi rolü oynardı? Filmin alternatif sonu nasıl olurdu? Proje yöneticisi veya takım liderinin rolü nedir?

Akılda kalsın: Film metaforu üzerinden yansıtma yapmak etkili olabilir. Özellikle takım içerisinde roller, iletişim boyutu, öz ve dış farkındalık gibi unsurlara değinilebilir.

Araçlar: Öneri bazlı film afişleri

Takımlar için metotlar (Part 31) - MoSCoW tekniği

Amaç: Bekleyen işler ve aktivitelerin sıralanması ve önceliklendirilmesi

Akış: Bir takımın oldukça fazla fikri mevcutsa ve belli bir zaman dilimi içerisinde hayata geçirilmesi hedefleniyorsa, bunların kartlara yazılması moderatör tarafından istenilir. Ortaya çıkan öneriler gruplandırılır ve önceliklendirme yapılır. Bu doğrultuda kartları MoSCoW yaklaşımına göre dizmek faydalı olabilir.

Must - Bu işin hayatı geçirilmesi gerekir.

Should - Bu fikre kaynak ayrılacak.

Could - Zaman ve enerji kaldığında buradaki aktivitelere odaklanılabilir.

Won't - Bu öneri gerekli değil ve şu anda dikkate alınmayacak.

Akılda kalsın: Moderatörün yönlendirmesiyle bu metodun hızlıca tamamlanması mümkün.

Araçlar: To-do listesi, kartlar, flipchart