Dijital vicdan: İnternetteyken de “insan” kalabilmek

Bir gönderiyi paylaşmadan önce duraksadığın oldu mu?

Bir yorumu yazıp sonra sildiğin?

“Beğenirsem yanlış anlaşılır mı?” diye düşündüğün?

İşte tam o anda dijital vicdanın konuşuyordur.

TDK’nın 2025 yılının kelimesi olarak seçtiği “Dijital vicdan” teknoloji çağında sadece ne yapabildiğimizi değil, ne yapmamız gerektiğini de sorgulayan yeni bir pusula.

Dijital vicdan nedir?

En sade haliyle:

Dijital vicdan çevrim içi ortamlarda etik, empatik ve sorumlu davranma bilincidir.

Yani:

• Paylaşırken düşünmek

• Yorum yaparken insanı unutmamak

• İzlerken, tıklarken, yayarken sorumluluk almak

Offline’daki değerlerin online dünyada da geçerli olması.

Neden şimdi? Neden 2025?

Çünkü artık:

• Algoritmalar kararlarımızı etkiliyor

• Yapay zeka içerik üretiyor

• Yanlış bilgi saniyeler içinde yayılıyor

• Linç kültürü bir “tık” uzağında

Ve şu gerçekle yüz yüzeyiz:

Teknoloji hızlandı ama vicdan aynı hızda güncellenmedi.

TDK’nın bu kelimeyi seçmesi bir tanım değil, toplumsal bir hatırlatma.

Dijital vicdan nerelerde test ediliyor?

Günlük hayatta sandığımızdan daha sık:

• 🧠 Doğruluğundan emin olmadığın bir haberi paylaşırken

• 💬 Sinirliyken yazdığın bir yorumda

• 🤖 Yapay zekadan aldığın içeriği sahiplenirken

• 👀 Başkasının mahremiyetini ihlal eden bir videoyu izlerken

Her biri küçük gibi görünen ama büyük etkiler yaratan anlar.

“Kimse görmüyorsa” bile…

Dijital dünyanın en tehlikeli yanı şu:

“Nasıl olsa kimse yüzüme bakmıyor.”

Oysa dijital vicdan tam da burada devreye giriyor.
Görülmediğimizde değil, görülmediğimizi sandığımızda kim olduğumuz önemli.

Dijital vicdan = Dijital yavaşlama mı?

Hayır.
Dijital vicdan teknolojiden kaçmak değil; teknolojiyle bilinçli ilişki kurmak.

Daha az paylaşmak değil, daha anlamlı paylaşmak.
Daha sessiz olmak değil, daha sorumlu konuşmak.

Peki dijital vicdan nasıl geliştirilir?

Küçük ama güçlü sorularla:

• “Bunu paylaşmam kime ne hissettirir?”

• “Bu bilgi doğru mu, yoksa sadece hızlı mı?”

• “Biri bunu bana yapsa ne hissederdim?”

• “Bu içerik dünyaya ne katıyor?”

Dijital vicdan bir ayar değil, bir pratik.

Gelecek teknolojide değil, tutumda

Geleceği belirleyecek olan sadece:

• Daha akıllı sistemler

• Daha hızlı ağlar

• Daha gelişmiş yapay zekalar değil

Asıl farkı yaratacak olan:

Bu gücü nasıl kullandığımız.

Belki de 2025’in kelimesi bu yüzden “dijital vicdan”.
Çünkü bize şunu hatırlatıyor:

Online dünyada da insan kalmak mümkün.

Kapanış

Bir sonraki paylaşımda, yorumda, tıklamada durup düşün:

“Bu davranışım benim dijital vicdanımla uyumlu mu?”

Cevap dijital dünyadaki izimizi tanımlıyor olabilir.